این روزا آدم حال و حوصله طنزنویسی نداره! این نوشته چاپ شده در شماره ۲۰۸ ماهنامه گزارشه... دیدم به اوضاع احوال این روزها هم کمی مربوطه می ذارمش اینجا... البته اگه کسی حال و حوصله خوندنش رو داشته باشه!!
تاریخچه فیل تر
فیلتر، تاریخی به قدمت تاریخ بشریت دارد. از روزی که انسانها به وجود آمدند فیلتر هم به وجود آمد. انسانهای اولیه فیلترهایی از برگ درختان می ساختند و با آن خود را فیلتر می کردند. این مرحله از تاریخ به عصر خودفیلتری یا خودسانسوری شهرت دارد. بعدها انسانها فیلترهایی ساختند که با آن دیگران را فیلتر می کردند. این مرحله از تاریخ بشریت هم یک اسمی داشته است منتها به علت اینکه فیلتر شده اطلاعی از آن اسم در دست نیست.
ریشه اسم فیلتر چیست؟
اینکه اسم فیلتر از کجا آمده و اساسا" چرا از چنین کلمه ای استفاده شده تاریخچه مبهمی دارد. برخی از مورخین معتقدند کلمه فیلتر به صورت جدا صحیح است و باید به شکل «فیل تر» نوشته شود که البته تلفظ صحیح تر آن «پیل تر» است. این مورخین می گویند کلمه فیل تر ریشه در ذرت بوداده یا پاپ کورن دارد که از آن به پف فیل تعبیر می شد. ولی وقتی ابعاد قضایای فیلترها وسیع تر شد کلمه فیل تر جایگزین پف فیل گردید.
اولین فیلتر چه بود و چه نقشی در تاریخ داشت؟
فیلترهای انسانی تا سالها به صورت سنتی ساخته می شدند. اولین فیلتر صنعتی دست ساز بشر الک است که با آن خاک را الک می کرده اند. به همین خاطر فیلترشناسان معتقدند فیلتر یک چیز الکی است. (توضیح مورخ: اینجا لفظ الکی یعنی ساخته شده بر مبنای الک). فیلترشناسان مزبور معتقدند الک علیرغم اسم الکیش اصلا" الکی نبوده است و جدی نگرفتن آن در طول تاریخ حتی باعث فروپاشی یکی از تمدنهای بشری شده است.
حکایت شکل گیری و فروپاشی «ولایات داس و چکش نشان» داستان جالبی است که این دسته از فیلترشناسان نقل می کنند. می گویند در زمانی که قرار شد این ابزارها سمبل آن ولایات باشند یک نفر پیشنهاد داد به جای چکش از سمبل الک که اولین فیلتر دنیا بوده است استفاده کنند اما بنیانگذاران ولایات مزبور به این پیشنهاد او خندیدند. بعدها وقتی دیوار ولایات نامبرده را با چکش فروریختند همان فرد به ریش همه آنها خندید و گفت: دیدید؟ اگر الک را به جای چکش گذاشته بودیم حالا کارمان به اینجا نمی رسید. مگر می شد دیوار را با داس یا الک فروریخت؟ و چه توهینی بدتر از این که با چکش خودمان بر سرمان بکوبند؟
اینجا بود که اهمیت الک که پدر فیلترها بوده است مشخص گردید و بعدها خیلیها الک را سمبل خود قرار دادند و آن را خیلی جدی گرفتند.
موافقین و مخالفین فیلتر و نظریات آنها
فیلتر به همان اندازه که موافقینی داشته مخالفینی هم داشته است. نهضتهای ضدفیلتر همواره سعی در حذف فیلترها داشته اند. یکی از سردمداران این نهضتها که یونانی است می گوید:
In ham Linke behtarin site haye filter shekan va joke haye rooz va aksaye toop
که یعنی: فیلتر با اساس انسانی ضدیت دارد. این مبارز ضدفیلتر یکی از پربازدیدکننده ترین مبارزان بوده است و در روز بیش از یک میلیون نفر در خانه اش را کلیک می کرده اند. هرچند یکی از مورخین بنیادگرا معتقد است این میزان بازدیدکننده در قیاس با موج خودجوش و فزاینده منتقدین این فرد هیچی نبوده است. این مورخ ارقامی از این موج ارائه نداده و گفته است: موج را که نمی شود شمرد.
مخالفین فیلتر همواره بر توهین آمیز بودن آن به شان و منزلت انسانی اعتراض داشته اند. اما موافقین فیلتر راههایی را برای گرامیداشت کرامت انسانی پیدا کرده اند. یکی از این راهها که در طول تاریخ به کرات از آن استفاده شده اطلاع رسانی محترمانه فیلتر بوده است. مثلا" یکی از فیلترهای خیلی قدیمی در زمان مورد نیاز به کاربر مورد نظر این پیغام را می داده است:
مکان مورد نظر شما زاغارت بوده و به نفع شما نیست وارد آن شوید.
به این طریق فیلتر ضمن عمل به وظیفه انسانی خود، احترام انسانها را هم رعایت می کرده است. بعدها فیلترهایی آمدند که حتی پیغامهای جذابتر و آموزنده تری به کاربران می داده اند از قبیل این پیغام:
اینجا فعلا" مسدود است. بعدا" امتحان کنید شاید نظرمان عوض شد. کلا" نظر ما اینجوریست.
و یا این پیغام:
Felan adame mohemi be in filter eterazi nakarde ast. Montazer bemanid.
که بیانگر احترام به نظر کاربران بوده است و در صورت هرگونه اعتراض فورا" ترتیب اثر می داده است.
تکلیف ما چیست؟
در مورد فیلتر حرف و حدیثهای بسیاری وجود دارد اما محققین فیلترشناس طی تحقیقات خود به این نتیجه رسیده اند که در واقع سالهاست فیلتر به تاریخ پیوسته و موافقین و مخالفین خواه ناخواه به این حقیقت اذعان خواهند کرد. البته ترجمه از فیلترگذشته این جمله نشان می دهد که منظور محققین جدایی ناپذیر بودن فیلتر از تاریخ بوده است که در زمان فقدان فیلترها آنطوری بیان شده ولی منظورش همینی بود که ما گفتیم.
